Ehliyet Sınıfları Nelerdir?

Trafikte kullanılan her motorlu araç türü için sürücülerin, aracın teknik özellikleri ve kullanım amacı doğrultusunda belirlenen uygun ehliyet sınıfına sahip olmaları gerekir. Bu sınıflandırma, araçların güvenli, bilinçli ve kurallara uygun şekilde kullanılabilmesi açısından önem taşır. Ehliyet sınıfları; aracın motor gücü, ağırlığı, taşıma kapasitesi ve kullanım alanı gibi kriterler doğrultusunda belirlenir. Peki, ehliyet sınıfları nelerdir? Bu içerikte Türkiye ehliyet sınıfları ve detaylarına dair merak ettiğiniz bilgilere ulaşabilirsiniz.

Ehliyet Sınıfları Neye Göre Belirlenir?

Ehliyet sınıfları, sürücülerin kullanacağı araçların teknik özellikleri ve kullanım amaçları dikkate alınarak belirlenir. Otomobil, motosiklet, kamyon, otobüs veya tarım araçları gibi farklı araç grupları için ayrı ehliyet türleri vardır. Bunun yanı sıra aracın motor gücü, ağırlığı ve taşıma kapasitesi de sınıflandırmada etkili olan kriterler arasında yer alır.

 Kullanım amacı da ehliyet sınıflarının belirlenmesinde önemlidir. Bireysel kullanım, ticari faaliyetler veya yolcu ve yük taşımacılığı gibi farklı ihtiyaçlar nedeniyle bazı ehliyet sınıfları yalnızca belirli amaçlarla kullanılan araçları kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. Bazı ehliyetleri alabilmek için sürücülerin öncesinde belli deneyime sahip olması veya onunla ilişkili ehliyeti almaya hak kazanması gereklidir. Böylelikle sürücüler, her bir araç türü için gerekli eğitimleri tamamlayabilir ve trafiğe yeterli bilgi ve donanımla çıkabilir.

Otomobil ve Hafif Araç Ehliyetleri

Otomobil ve hafif araç ehliyetleri, bireysel kullanım amacıyla trafiğe çıkan araçlar için düzenlenmiştir. Bu kapsamda otomobiller ile belirli ağırlık ve yolcu sınırları içinde kalan hafif araçlar yer alır. Otomobil ve hafif araçlar için geçerli ehliyet sınıfları şunlardır:

B Sınıfı Ehliyet

Otomobil ve kamyonet kullanacak sürücüler, B sınıfı ehliyet almalıdır. Sürüş eğitimi sürecini başarıyla tamamlayan ve sınavları geçen sürücüler, azami yüklü ağırlığı 4.250 kg’ı aşmayan araçları kullanabilir. 9 koltuğa kadar yolcu taşıyan araçlar da B sınıfına dahildir. B sınıfı ehliyet alabilmek için 18 yaşını doldurmak gerekir. Sürücülerin C ve D sınıfı ehliyetleri alabilmeleri için mutlaka B sınıfı ehliyetlerini almış olmaları şarttır. B sınıfı ehliyet sahipleri B, B1, M ve F sınıfı araçları kullanabilir.

B1 Sınıfı Ehliyet

B1 sınıfı ehliyet, dört tekerlekli motosiklet olarak tanımlanan quad, ATV ve benzeri motorlu araçların kullanımını kapsar. Bu araçlar otomobil sınıfında değerlendirilmez ve teknik özellikleri nedeniyle ayrı bir ehliyet türüyle düzenlenmiştir. B1 sınıfı ehliyet alabilmek için sürücü adaylarının 16 yaşını doldurmuş olması gerekir.

BE Sınıfı Ehliyet

BE sınıfı ehliyet, B sınıfı ehliyetle kullanılabilen araçlara ek olarak römork veya yarı römork takılı araçların kullanımını kapsayan sınıftır. B sınıfı ehliyet kapsamındaki araçlara römork veya yarı römork takılması durumunda birleşik araçların azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı aşmadığı sürece BE sınıfı ehliyet kullanılabilir. BE sınıfı ehliyet almak için öncesinde B sınıfı ehliyet almak gerekir.

Motosiklet Ehliyetleri

Motosiklet ehliyeti sınıflarında aracın motor hacmi, güç kapasitesi ve kullanım şekli belirleyici role sahiptir. Bu sınıflandırmada amaç, sürücülerin deneyim ve yeterlilik düzeylerine uygun motosikletleri kullanabilmelerini sağlamaktır. Motosiklet ehliyeti türleri; motorun özellikleri, sürücünün yaşı ve deneyimi doğrultusunda şu şekillerde sınıflandırılır:

M Sınıfı Ehliyet

M sınıfı ehliyet, moped olarak tanımlanan iki, üç ve dört tekerlekli motorlu bisikletlerin kullanımını kapsar. Bu ehliyeti alabilmek için sürücü adaylarının 16 yaşını doldurmuş olması gerekir.

A1, A2 ve A Sınıfı Ehliyetler

A1 sınıfı ehliyet, hacmi 125 santimetreküpü ve gücü de 11 kW'ı geçmeyen motosikletlerin kullanılabildiği sınıftır. A1 ehliyet için yaş şartı 16’dır. 2024 yılında yapılan düzenleme ile B sınıfı ehliyet sahiplerine, belirli şartların sağlanması halinde 125 cc altındaki motosikletleri kullanma imkanı tanınmıştır. Bunun için sürücülerin ilave eğitimleri tamamlaması ve ilgili şartları sağlaması gerekir. Ayrıca bu hak, ticari amaçlı kullanım için geçerli değildir.

 A2 sınıfı gücü 35 kW’ı geçmeyen motosikletlerin kullanımını kapsar. A2 ehliyet için yaş şartı 18’dir. A sınıfı ehliyet ise gücü 35 kW’ı aşan sepetli veya sepetsiz iki tekerlekli motosikletlerin kullanımı içindir. A sınıfı ehliyet için asgari yaş sınırı 24’tür. Ancak en az iki yıllık A2 sınıfı ehliyet deneyimine sahip olan sürücüler, 20 yaşını doldurmaları hâlinde A sınıfı ehliyet alabilir. Gücü 15 kW’ı aşan üç tekerlekli motosiklet kullanıcılarının ise 21 yaşını doldurması gerekir.

Ticari ve Ağır Vasıta Ehliyetleri

Yük ve yolcu taşımacılığında ticari araç ehliyeti ve ağır vasıta ehliyeti alınmalıdır. Taşıma kapasitesi ve kullanım alanı açısından bireysel araçlardan farklı özelliklere sahip olduğu için bu tür araçların ehliyetleri farklı sınıflarla düzenlenmiştir. Bu sınıftaki ehliyet sahibi sürücülerden daha yüksek düzeyde teknik bilgi, deneyim ve sorumluluk beklenir. Kamyon, çekici ve otobüs gibi araçların kullanımı için uygun ehliyete sahip olmak gerekir. Ticari ve ağır vasıta ehliyetlerini almak için öncelikli bir şart da bulunur. Sürücülerin C1, C, D1 ve D sınıfı sürücü belgesi almadan önce mutlaka en az B sınıfı ehliyet sahibi olması gerekir. Aksi takdirde ticari ve ağır vasıta ehliyet almaları mümkün olmayacaktır. Otobüs ehliyeti ve kamyon ehliyeti özellikleri ile bu sınıflandırmalar için aranan şartlar şu şekildedir:

C ve CE Sınıfı Ehliyetler

C sınıfı ehliyet kamyon ve çekici kullanacaklara verilen ehliyet türüdür. Kısacası bu ehliyet türü yük taşımacılığı yapılacak araçların kullanımı için gereklidir. CE sınıfı ehliyet ise C sınıfı ehliyetle kullanılabilen araçlara römork veya yarı römork eklenmesi durumunda geçerlidir. Azami yüklü ağırlığı 750 kilogramı geçen römorka sahip birleşik araç kullanıcılarının CE sınıfı ehliyeti alması şarttır. CE sınıfı ehliyet için öncesinde C sınıfı ehliyet sahibi olmak gerekir.

C ehliyet sınıfında C1 sınıfı da yer alır. C1 sınıfı, azami yüklü ağırlığı 3.500 ile 7.500 kilogram arasında olan kamyon ve çekicileri kullanacak sürücülere verilir. C1E sınıfı ehliyet, C1 sınıfı araçlara römork takılması durumunda kullanılan birleşik araçları kapsar ve bu ehliyeti alabilmek için öncesinde C1 sınıfı ehliyete sahip olma şartı aranır.

D ve DE Sınıfı Ehliyetler

D sınıfı ehliyet, yolcu taşımacılığında kullanılan otobüs ve benzeri araçların kullanımını kapsar. Sürücü hariç sekizden fazla yolcu taşıyan araçların kullanımında D sınıfı ehliyet gereklidir. DE sınıfı ehliyet ise D sınıfı kapsamındaki araçlara römork eklenmesi durumunda geçerlidir. Azami yüklü ağırlığı 750 kilogramı geçen römorka sahip birleşik araç kullanıcılarının DE sınıfı ehliyet sahibi olması gerekir. D ve DE sınıfı sürücü belgesi alacakların 24 yaşını doldurmuş olmaları şarttır. DE sınıfı ehliyet alabilmek için öncesinde D sınıfı ehliyet sahibi olmak gerekir.

D sınıfı ehliyet kapsamında D1 ehliyet de yer alır. D1 ehliyet, sürücü dâhil en fazla 16 kişilik minibüslerin kullanımını kapsar. D1E sınıfı ehliyet ise D1 sınıfı minibüslere römork takılması durumunda kullanılan birleşik araçlar için düzenlenmiştir. D1E sınıfı ehliyeti alabilmek için öncesinde D1 sınıfı ehliyete sahip olmak gerekir.

Traktör ve Özel Amaçlı Araç Ehliyetleri

Traktör ve özel amaçlı araç ehliyetleri tarım faaliyetleri veya belirli iş alanlarında kullanılan araçlara yönelik olarak düzenlenmiştir. Bu araçlar, kullanım alanları ve teknik özellikleri bakımından standart motorlu taşıtlardan farklılık gösterdiği için ehliyet sınıfları da ayrı olarak tanımlanır.

F ve G Sınıfı Ehliyetler

F sınıfı ehliyet, traktör kullanımını kapsar. Tarım faaliyetlerinde kullanılan traktörler bu ehliyet sınıfı kapsamında değerlendirilir. G sınıfı ehliyet ise iş makineleri ve özel amaçlı motorlu araçların kullanımına yöneliktir. Mevzuat kapsamında B sınıfı ehliyet sahipleri, kapsam dahilinde olmak kaydıyla traktör ve moped türü araçları kullanabilir.

Ehliyet Sınıfları Arasındaki Temel Farklar

Türkiye’de yürürlükte olan mevzuata göre, otomobil, motosiklet, ağır vasıta, yolcu taşıma, tarım ve özel amaçlı araçlar için ayrı ayrı tanımlanmış toplam 17 farklı ehliyet sınıfı bulunur. Sürücü belgesi sınıfları; yaş sınırı, deneyim şartı, belge geçerlilik süreleri ve belgelerin kapsadıkları araç türleri bakımından birbirinden ayrılır. Bu kapsamda ehliyet sınıfları arasındaki başlıca farklar şu şekilde özetlenebilir:

●     Güncel Yaş Sınırları ve Deneyim Şartları: Her ehliyet sınıfı için belirlenen asgari yaş sınırı farklılık gösterir. M, A1 ve B1 sınıfı sürücü belgeleri için asgari yaş sınırı 16’dır. A2, B, BE, C1, C1E, F ve G sınıfı ehliyetlerde bu sınır 18 olarak uygulanır. A sınıfı ehliyet için asgari yaş sınırı 24’tür; ancak en az iki yıllık A2 sınıfı ehliyet deneyimine sahip olan sürücüler, 20 yaşını doldurmaları halinde A sınıfı ehliyet alabilir. C, CE, D1 ve D1E sınıflarında yaş sınırı 21, D ve DE sınıflarında 24’tür. Deneyim şartları, özellikle üst sınıf ehliyetlerde sürüş tecrübesinin artırılmasını hedefler. Ayrıca sürücü belgesi alacak adayların eğitim seviyesinin en az ilköğretim düzeyinde olması gerekir.

●     Ehliyet Sınıflarının Geçerlilik Süreleri: M, A1, A2, A, B1, B, BE, F ve G sınıfı sürücü belgeleri 10 yıl süreyle geçerlidir. C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve DE sınıfı sürücü belgelerinin geçerlilik süresi ise 5 yıl olarak belirlenmiştir.

●     Ehliyetlerin Birbirini Kapsama Durumu: Bazı ehliyet sınıfları, belirli alt sınıflardaki araçların da kullanılmasına olanak tanır. Örneğin B sınıfı ehliyet sahipleri, mevzuatta belirtilen kapsam dahilinde moped ve traktör gibi araçları da kullanabilir.