ABS Nedir? ABS Işığı Neden Yanar?

Kilitlenme karşıtı fren sistemi olarak bilinen ABS, araç güvenliğindeki temel unsurlardandır. ABS sistemi, frenleme sırasında kontrolün korunmasına yardımcı olur. Bu sistemde herhangi bir problem meydana gelmesi durumunda ise gösterge panelinde ABS ışığı yanabilir. Her zaman ani bir tehlike anlamına gelmese de bu teknik uyarının mutlaka dikkate alınması gerekir. Peki, “ABS nedir?” , “ABS ışığı neden yanar?” Bu içerikte araç güvenlik sistemleri içerisindeki en önemli parçalardan biri olan ABS’yi tüm detaylarıyla ele alıyoruz.

ABS Sistemi Nedir?

Anti blokaj fren sistemi (ABS), ani veya sert frenleme sırasında tekerleklerin kilitlenmesini önleyerek sürücünün araç üzerindeki kontrolünü korumasını amaçlar. ABS’nin özellikle kaygan, ıslak ya da bozuk zeminlerde fren mesafesinin uzamasını ve aracın savrulmasını engellemede önemli bir rolü vardır. ABS bulunan araçlarda frenleme sırasında tekerlekler tamamen kilitlenmez. Böylelikle sürücü direksiyon hakimiyetini kaybetmeden aracı yönlendirmeye devam edebilir. ABS olmadığında sert frenleme yapıldığı zaman tekerlekler kilitlenir. Tekerlekler kilitlendiğinde lastikler yol ile tutunma kaybı yaşar ve bu durum direksiyon tepkilerinin etkisiz kalmasına neden olur. Dolayısıyla ABS, tehlikeli durumlardan korunmak için oldukça önemlidir.

ABS’nin amacı yalnızca aracın durmasını sağlamak değil durmanın kontrollü olmasını sağlamaktır. Sert fren anlarında tekerleklerin kilitlenmesi aracın düz bir çizgide kaymasına neden olabilir. ABS devredeyken fren basıncı sürekli olarak ayarlanır ve lastiklerin yol ile temasını koruması mümkün olur. Fren performansı ve sürüş güvenliği bu sayede desteklenir.

Özellikle şehir içi trafikte ani dur-kalkların yaşandığı durumlarda ve uzun yol sürüşlerinde ABS ekstra güvenlik desteği sağlar. Birçok araçta standart donanım olarak ABS yer alır. Bu sayede sürücünün reflekslerine ek olarak bir güvenlik katmanıyla kazaların önlenmesine olanak tanınır.

ABS Nasıl Çalışır?

ABS sistemi, frenleme sürecini anlık olarak izleyen elektronik bir kontrol mekanizmasıyla çalışır. Sistem; tekerlek hız sensörleri, elektronik kontrol ünitesi (ECU) ve fren basıncını düzenleyen hidrolik modülatör ünitesinden oluşur. Bu bileşenler birlikte çalışarak frenleme sırasında tekerleklerin kilitlenmesini önlemeye yardımcı olur.

Frene sert şekilde bastığınızda tekerlek hız sensörleri her bir tekerleğin dönüş hızını milisaniyeler içinde ölçer. Sensörlerden gelen veriler elektronik kontrol ünitesi tarafından değerlendirilir. Eğer tekerleklerden birinde kilitlenme eğilimi algılanırsa hidrolik kontrol ünitesine müdahale komutu gönderilir. Bu müdahaleyle birlikte tekerleğe uygulanan fren basıncı azaltılır ya da artırılır.

Basınç ayarlama işlemi saniyede birkaç defa tekrar edebilir. Sürücü fren pedalında titreşim ya da hafif vuruşlar hissedebilir. Bu durum ABS’nin etkili şekilde çalıştığının göstergesidir. ABS’nin en önemli teknik avantajlarından biri lastik ve zemin arasındaki sürtünmeyi optimum seviyede tutmasıdır. Özellikle virajda frenleme, ani engelden kaçma manevraları ve kaygan zemin koşullarında ABS aracın savrulma riskini azaltmaya yardımcı olur. 

ABS’nin diğer avantajlarını şu şekilde sıralayabiliriz:

●     Kilitlenmek üzere olan tekerleğe uygulanan frenleme kuvvetini azaltarak aracın dikey ekseni etrafında kaymasını engeller.

●     Yol koşullarındaki değişikliklere uyum sağlayarak fren mesafesini optimize eder.

●     Hızlı tepkisiyle etkili frenlemeyi mümkün kılarak sürücülerin frene basmış olsalar dahi araç üzerindeki kontrollerini sürdürmelerine yardımcı olur.

●     Yalnızca sağ arka tekerleğin yolda su birikintisine girdiğini varsayalım. ABS, o tekerlekte bulunan hız sensörünü kullanarak yol yüzeyindeki değişimi anında algılar. Ardından ABS pompası devreye girer ve kilitlenme eğilimi gösteren tekerleğin fren basıncını ayrı ayrı düzenleyerek kontrol kaybını önlemeye çalışır.

●     Çekiş kontrolü doğrudan TCS/ASR sistemleri tarafından sağlansa da ABS, çekiş kontrolü ve stabilite sistemleriyle birlikte çalışabilen bir altyapı sunar. TCS/ASR sistemleri, tekerleklerin patinaja düşmesini önlemek için motor gücünü ve frenlemeyi otomatik olarak düzenleyen çekiş kontrol teknolojileridir. Islak, karlı ya da kaygan yollarda araçlar normal frenleme ile bile kayabilir. Bu durum lastiğin sürtünme katsayısının düşmesinden kaynaklanır. Bu tür yol yüzeyi koşullarında sert frenleme nedeniyle tekerlekler kilitlenirse tehlikeli durumlara yol açabilir. ABS ise saniyede on kereden fazla frenleme uygulayıp bırakarak kilitlenmeyi önleyebilir ve çekiş kontrolü sağlayabilir.

●     ABS başka bir araç ya da nesneyle çarpışma ihtimali karşısında aracı hızla durdurabilen gelişmiş teknolojiyi kullanarak kazaları önlemeye yardımcı olabilir.

ABS sistemi bu avantajlarıyla özellikle kaygan yol koşullarında aracın daha güvenli kullanılmasına yardımcı olan önemli bileşenlerden biridir.

ABS Işığı Neden Yanar?

ABS arıza ışığı yanması sistemin kendi kendine yaptığı kontroller sırasında bir anormallik tespit ettiğini gösterir. Aracı ilk çalıştırdığınız zaman ABS ışığının kısa süreli olarak yanıp sönmesi normaldir. Bu durum sistemin aktif olduğunu ve kontrol sürecini tamamladığını gösterir ancak ışık sürüş sırasında sürekli yanıyorsa ya da seyir halindeyken yanarsa ABS sisteminde teknik bir sorun meydana gelmiş olabilir. Bu ışığın yanmasına neden olan bazı yaygın sebepler vardır.

ABS ışığının yanmasına neden olabilecek durumlar genellikle sensör, elektriksel bağlantılar ya da hidrolik sistem kaynaklıdır. En yaygın nedenlerden biri tekerlek hız sensörlerinde meydana gelen arızalardır. Sensörlerin kirlenmesi, hasar görmesi ya da sensör kablolarında kopukluk oluşması hız verilerinin iletilmesini engelleyerek sistemin devre dışı kalmasına yol açabilir.

ABS ışığının yanma nedenlerini şu şekilde sıralamak mümkün: 

●     Tekerlek hız sensörleri, yol bilgisayarınıza her tekerleğin bağımsız olarak ne kadar hızlı döndüğünü bildirir. Hız sensörü kirliyse ya da çalışmayı durdurursa bilgileri doğru şekilde iletemez. Bu da ABS ışığının yanmasına yol açar.

●     Fren sıvısı ABS sisteminde önemli yere sahiptir. Sıvı, sistemde fren basıncını kontrol etmeye yardımcı olur. Sıvı seviyesinin düşmesi ya da aşırı miktarda hava bulunması durumunda ABS uyarı ışığı yanabilir.

●     ABS sisteminde korozyon gibi nedenlerle aşınmalar meydana gelebilir ve dolayısıyla ABS uyarı ışığı görünebilir.

Bazen de sistemde herhangi bir sorun bulunmamasına rağmen ışık yanabilir. Bu durumda gösterge panelinizde hata meydana gelmiş olabilir. Eğer ABS ışığınız yanıyorsa mutlaka en kısa zamanda profesyonel destek almalı ve ışığın yanma nedenini tespit ederek çözülmesini sağlamanız gerekir.

ABS Işığı Yandığında Ne Olur?

ABS ışığının yanması aracın kilitlenmeyi önleyici fren sisteminin çeşitli nedenlerle devre dışı kaldığının göstergesidir. Bu durumda araç tamamen frensiz kalmaz fakat frenleme sırasında ABS’nin sunduğu ek güvenlik desteği de kullanılamaz hale gelir. Yani fren sistemi klasik hidrolik fren mantığıyla çalışmaya devam eder.

ABS devre dışı kaldığında özellikle ani ve sert frenleme gerektiren durumlarda tekerlekler kilitlenebilir. Tekerleklerin kilitlenmesi de aracın kaymasına ve direksiyon hakimiyetinin azalmasına sebebiyet verebilir.

ABS Arızalarının Sürüş Güvenliğine Etkisi

Aracın frenleme kabiliyetini tamamen ortadan kaldırmasa da ABS arızalarının sürüş güvenliğine bazı olumsuz etkileri bulunur. Araç, ani frenlemelerde kilitlenmelere daha yatkın hale gelir. Özellikle yüksek hızlarda, yoğun trafikte ve kaygan zeminlerde bu durum riski daha da artırabilir. Kilitlenen tekerlekler yol ile temasını kaybettiği için araç düz bir çizgide kayabilir. Dolayısıyla sürücünün direksiyon müdahalelerine yanıt vermeyebilir. Engelden kaçma, ani yön değiştirme ya da viraj içinde frenleme gibi durumlarda tüm bunlar kazaya yol açabilir.

ABS arızaları beklenmedik durumlarda sürücünün aracı güvenli şekilde kontrol etme yeteneğini sınırlar. Bundan dolayı sistemin düzenli olarak kontrol edilmesi ve uyarı ışığı yandığında gecikmeden teknik inceleme yapılması büyük önem taşır.